İzmir’de yaşayan 21 yaşındaki otistik ressam Filiz Eylül Taşpınar, bu yıl Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’ne girdi. Haber, otistik üniversite öğrencilerinin hangi haklara sahip olduğu sorusunu da gündeme getiriyor: Türkiye’de sınavda ek süre ve ayrı salon, kampüste ise engelli öğrenci birimi desteği yasal olarak güvence altında.
Öne çıkanlar
- Filiz Eylül Taşpınar 2 yaşında otizm tanısı aldı, 5 yaşında resim yapmaya başladı ve 2026’da Dokuz Eylül Üniversitesi Resim Bölümü’ne kabul edildi (Yeni Asır, 29 Ekim 2026).
- ÖSYM sınav kılavuzu, otizm spektrumundaki adayların talep halinde ek süre, okuyucu ve işaretleyici desteği alabileceğini, istenirse tek kişilik salonda sınava girebileceğini belirtiyor.
- Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği (2010), her üniversitede rektörlüğe bağlı bir engelli öğrenci birimi kurulmasını öngörüyor.
- BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin (CRPD) 24. maddesi, yükseköğretimde ayrımcılık yapılmamasını ve makul düzenleme sağlanmasını istiyor.
Filiz Eylül Taşpınar kimdir?
Filiz Eylül Taşpınar, İzmir’de yaşayan ve resim yapan 21 yaşında otistik bir genç kadın. Yeni Asır‘ın 29 Ekim 2026 tarihli haberine göre Taşpınar 2 yaşında otizm tanısı aldı, 5 yaşında resim yapmaya, 6 yaşında konuşmaya başladı. Bu yıl Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’ne girdi. Annesi Çiler Taşpınar, habere göre resim tutkusunun kızının bütün hayatını değiştirdiğini söylüyor.
Haberde Taşpınar için yüzde ile ifade edilen bir oran da kullanılıyor. Bu tür oranlar sağlık kurulu raporlarındaki idari ölçülerdir; bir kişinin kim olduğunu, neler hissettiğini ya da neler yapabileceğini göstermez. Psikolojik Bakış olarak bu yüzden yüzde etiketlerini başlıklarda kullanmıyoruz.
Otistik üniversite öğrencilerinin hangi hakları var?
Otistik üniversite öğrencileri Türkiye’de hem sınavda hem kampüste belirli düzenlemelere hak kazanıyor. 14 Ağustos 2010 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan (sayı 27672) ve 2014’te güncellenen Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği, her yükseköğretim kurumunda rektörlüğe doğrudan bağlı bir engelli öğrenci birimi kurulmasını öngörüyor.
Yönetmeliğin 12. maddesine göre bu birimler öğrencilerin eğitim, barınma ve sosyal ihtiyaçlarını belirlemek, eğitim ortamlarını uygun hale getirmek ve öğretim elemanlarına bilgi vermekle görevli. Aynı madde, sınavlarda süre, mekân ve materyal ihtiyaçlarının karşılanmasını da istiyor. Otistik bir öğrenci için bu; sessiz bir sınav ortamı, ek süre ya da yazılı yönergeler anlamına gelebilir.
Üniversite sınavında otistik adaylar hangi desteği alabilir?
ÖSYM’nin engelli adaylara ilişkin sınav uygulamaları metni, otizm spektrumundaki adayları sürekli durumlar grubunda sayıyor. Bu adaylar talep ettiklerinde ek süre, okuyucu ve işaretleyici desteği alabiliyor ve isterlerse tek kişilik salonda sınava girebiliyor. Bunun için başvuruda sağlık ve engel durumu bilgi formunun doldurulması gerekiyor.
Bu düzenlemeler bir ayrıcalık değil, fırsat eşitliğinin gereği. Duyusal yüklenme, yani gürültü, ışık ya da kalabalık nedeniyle beynin işleyebileceğinden fazla uyarana maruz kalması, kalabalık bir salonda otistik bir adayın bildiğini gösterememesine yol açabilir.
Yetenek bir hakkın ön koşulu mu?
Hayır. Taşpınar’ın başarısı kutlanmayı hak ediyor; ancak otistik kişilerin eğitim hakkı, olağanüstü bir yetenek göstermelerine bağlı değil. CRPD’nin 24. maddesi, engelli kişilerin yükseköğretime ayrımcılığa uğramadan ve başkalarıyla eşit koşullarda erişmesini, bunun için de makul düzenleme sağlanmasını istiyor. Makul düzenleme, bir kişinin eşit katılımı için ortamda yapılan gerekli ve orantılı değişikliklerdir.
Okul öncesinden üniversiteye uzanan bu hak zincirini eğitim sisteminde otistik bireylerin hakları yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık. Otistik kişilerin yaratıcı üretimine ilgi duyanlar için otistik yazarların yeni kitapları listemiz de bir başlangıç olabilir.
Kaynaklar
- Yeni Asır, “Otizmli ressam Eylül Güzel Sanatlar’a girdi”, 29 Ekim 2026
- Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği, Resmî Gazete 14.08.2010, sayı 27672 (Lexpera metni)
- ÖSYM, engelli ve sağlık sorunu olan adaylara yönelik sınav uygulamaları (YÖK Engelsiz Üniversite)
- BM, Engelli Hakları Sözleşmesi, 24. madde: Eğitim
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve Psikolojik Bakış editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir.
