Otizm örgütleri, Türkiye’deki engelli bakım merkezlerinde yaşanan ihmal ve şiddetin birbirinden kopuk münferit olaylar değil, sistemsel bir sorun olduğunu söylüyor. Açıklama, Konya’daki özel bir bakım merkeziyle ilgili davanın ardından geldi. Bu merkezde üç engelli yetişkin yaklaşık iki saat boyunca bir odaya kilitlendi ve biri ağır yaralandı.
Öne çıkanlar
- İddiaya göre 2 Haziran 2026’da Konya’daki özel bir engelli bakım merkezinin çalışanları, zihinsel engelli üç yetişkini gözetimsiz şekilde yaklaşık iki saat bir odaya kilitledi.
- Konya’daki savcılık, merkezin kurucusu ve müdürü dahil beş çalışan hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ve taksirle yaralama suçlamalarıyla dava açtı.
- Türkiye Otizm Meclisi ve Otizm Konfederasyonu, Türkiye’deki engelli bakım merkezlerinde yaşanan istismarın sistemsel olduğunu söylüyor.
- Örgütler, sivil toplumun katıldığı bağımsız bir denetim ve kurum bakımından toplum temelli bağımsız yaşama geçiş istiyor.
- BM Engelli Hakları Komitesi, 2019’da Türkiye’yi bir kurumsuzlaştırma stratejisi benimsemeye çağırmıştı.
Konya’daki bakım merkezinde ne oldu?
29 Eylül 2026’da yayımlanan haberlere göre, Konya’nın Karatay ilçesindeki özel bir bakım ve rehabilitasyon merkezinde bir bakım personeli, zihinsel engelli üç sakini bir etkinlik odasına kilitledi. Güvenlik kameraları, hiçbir çalışan müdahale etmezken sakinlerden birinin diğerinin gözlerine defalarca zarar verdiğini kaydetti (Hürriyet; T24).
Yaralanan kişi konuşmakta zorlanıyor ve yaşananları kendisi anlatamadı. Konya Cumhuriyet Başsavcılığı; kurucu, müdür, bir bakım personeli, bir sosyal hizmet uzmanı ve bir teknisyen olmak üzere beş kişi hakkında dava açtı. Dava sürüyor ve mahkeme karar verene kadar tüm sanıklar masum sayılır.
Otizm örgütleri engelli bakım merkezleri için ne talep ediyor?
Türkiye Otizm Meclisi ve Otizm Konfederasyonu, Konya davasının daha geniş bir örüntünün parçası olduğunu söylüyor. Niğde, Sakarya’nın Arifiye ilçesi, Elazığ, Şanlıurfa ve Bursa’daki bakım merkezlerinde bildirilen ölümlere ve şiddete dikkat çekiyorlar (bianet; İlkses).
Örgütlere göre resmî makamların “soruşturma başlatıldı” sözü yeterli değil. Talepleri şunlar:
- bakım personelinden yönetime kadar tüm sorumluluk zinciri boyunca şeffaf soruşturma ve hesap verebilirlik;
- bakım merkezlerinin, engelli örgütlerini ve sivil toplum kuruluşlarını da kapsayan bağımsız bir mekanizma tarafından denetlenmesi;
- büyük kurumlardan uzaklaşılarak toplum içinde “bağımsız yaşam evleri”ne geçilmesi.
BM, Türkiye’deki engelli bakım kurumları hakkında ne diyor?
Türkiye, BM Engelli Hakları Sözleşmesi’ni (CRPD) onaylamıştır. Sözleşmenin 16. maddesi engelli kişileri sömürü, şiddet ve istismara karşı korur; 19. maddesi ise toplum içinde bağımsız yaşama hakkını güvence altına alır. Sözleşmenin uygulanmasını izleyen BM komitesi, 2019’daki Türkiye değerlendirmesinde “tüm kurumsal ortamların bağımsız yaşam desteğiyle değiştirilmesi” için bir strateji önermişti (CRPD/C/TUR/CO/1, 43. paragraf).
Aynı değerlendirme, şiddete karşı açık yasal güvenceler getirilmesini ve engelli kişilerin yaşadığı yerleri denetleyebilecek bağımsız bir ulusal insan hakları kurumu oluşturulmasını da istemişti.
Bu neden her yerdeki otistik ve engelli kişiler için önemli?
Dünyanın dört bir yanında pek çok otistik ve zihinsel engelli kişi, gündelik yaşamları üzerinde çok az söz hakkına sahip oldukları ve zararı bildirmenin çok az yolunun bulunduğu kurumlarda yaşıyor. Engelli hakları örgütleri, bunun yalnızca denetimle düzelmeyeceğini savunuyor; gerçek güvenlik, seçme özgürlüğünden, toplum içinde yaşamdan ve kişinin kendisinin yönlendirdiği destekten gelir. Bu davayla ilgili gelişmeler için haklar ve politika yazılarımızı ve son otizm haberlerimizi takip edin.
Bu yazı hukuki bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.
Kaynaklar
- bianet: Otizm örgütleri: Bakım merkezlerindeki ihmal ve şiddet münferit değil, sistemsel (30 Eylül 2026, Türkçe)
- İlkses: Türkiye Otizm Meclisi açıklaması (3 Ekim 2026, Türkçe)
- Hürriyet: Konya bakım merkezi davası (29 Eylül 2026, Türkçe)
- T24: Konya bakım merkezi davası (Türkçe)
- BM Engelli Hakları Komitesi: Concluding observations on Turkey, CRPD/C/TUR/CO/1 (2019; Türkiye’ye ilişkin sonuç gözlemleri)
- Sonuç gözlemlerinin BM Dijital Kütüphanesi kaydı
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve Psikolojik Bakış editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir.
