Parasetamol otizm yapar mı? Kanıtlar ne diyor

Parasetamol otizm yapar mı?

Parasetamol otizm yapar mı? Hayır: Bugünkü en güçlü kanıtlar, gebelikte Tylenol (ABD’de asetaminofen, ABD dışında parasetamol olarak bilinir) kullanımının otizme yol açtığını göstermiyor. Daha önceki çalışmalar küçük bir istatistiksel bağlantı bulmuştu; ancak aynı aileden kardeşleri karşılaştıran büyük çalışmalarda bu bağlantı ortadan kalkıyor. Bu da ilacın değil, ortak genlerin ve aile etkenlerinin rol oynadığına işaret ediyor.

Haftanın Miti dizimizin bu yazısında iddianın nereden çıktığını, en güçlü çalışmaların ne gösterdiğini, konunun neden hâlâ gündemde olduğunu ve otistik kişileri ve ailelerini nasıl etkilediğini anlatıyoruz. Bu yazı tıbbi tavsiye değildir: Gebe olan herkes ağrı ya da ateş konusunda bir sağlık profesyoneliyle görüşmelidir.

Öne çıkanlar

İsveç’te doğan yaklaşık 2,5 milyon çocuğu kapsayan 2024 tarihli bir JAMA çalışması, kardeşler karşılaştırıldığında gebelikte asetaminofen kullanımı ile otizm arasında bir bağlantı bulmadı.
The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health dergisinde Ocak 2026’da yayımlanan ve 43 çalışmayı kapsayan sistematik derleme, otizm, DEHB ya da zihinsel yetersizlik riskinde artış bulmadı.
JAMA Internal Medicine’de Temmuz 2026’da yayımlanan ve Hong Kong sağlık kayıtlarını kullanan bir kardeş çalışması da otizm ya da DEHB ile ilişki bulmadı.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Eylül 2025’te prospektüs değişikliği sürecini başlatırken bile “nedensel bir ilişki kanıtlanmamıştır” dedi.
Temmuz 2026’da bir ABD istinaf mahkemesi kararı davaların sürmesine izin verdi, ancak asetaminofenin otizme yol açıp açmadığına açıkça karar vermedi.

Parasetamol otizm yapar mı iddiası nereden çıktı?

Son on yılda birkaç gözlemsel çalışma, annesi gebelikte asetaminofen kullanan çocukların otizm ya da DEHB tanısı alma olasılığının biraz daha yüksek olduğunu bildirdi. Gözlemsel çalışmalar iki şeyin birlikte görüldüğünü gösterebilir, ama tek başlarına birinin diğerine yol açtığını gösteremez.

İddia, ABD hükümetinin 22 Eylül 2025’te Beyaz Saray’daki bir etkinlikte gebelikte asetaminofen kullanımını otizmle ilişkilendirmesiyle dünya gündemine oturdu. Aynı gün FDA, ilacın prospektüsünü değiştirme sürecini başlatacağını duyururken “nedensel bir ilişki kanıtlanmamıştır ve bilimsel literatürde aksini gösteren çalışmalar vardır” diye de belirtti (FDA).

Hükümet başka çalışmaların yanı sıra, Mount Sinai ve Harvard’dan araştırmacıların yürüttüğü ve kanıtların bir ilişkiyle uyumlu olduğunu savunan, Environmental Health dergisinde yayımlanmış 2025 tarihli bir derlemeye dayandı (Mount Sinai). Diğer bilim insanları buna katılmadı; temel gerekçeleri, derlemeye alınan çalışmaların çoğunun ilacın etkisini aile ve genetik etkenlerden ayıramamasıydı.

Gebelikte asetaminofen ve otizm konusunda kanıtlar ne gösteriyor?

En güçlü çalışmalar kardeş karşılaştırması kullanır. Bir gebelikte asetaminofen kullanıp diğerinde kullanmayan anneleri ele alır ve bu çocukları karşılaştırırlar. Kardeşler genlerinin ve ev ortamlarının büyük kısmını paylaştığı için bu yöntem, yanıltıcı bir bağlantı yaratabilecek pek çok gizli etkeni ortadan kaldırır.

İsveç: 2,5 milyon çocuk

Karolinska Enstitüsü’nden (Karolinska Institutet) Viktor Ahlqvist’in yürüttüğü 2024 tarihli JAMA çalışması, 1995-2019 yılları arasında İsveç’te doğan 2.480.797 çocuğu izledi. Standart analizde otizm riskinde çok küçük bir artış görüldü (risk oranı 1,05). Kardeş karşılaştırmasında bu artış ortadan kalktı (risk oranı 0,98); bu da daha önceki bağlantının başka etkenlerden kaynaklandığını düşündürüyor (JAMA, PubMed Central üzerinden). Çalışmanın sınırlılıkları arasında doz, zamanlama ve reçetesiz kullanıma dair eksik veriler var.

43 çalışmanın derlemesi

Ocak 2026’da The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women’s Health dergisinde yayımlanan ve City St George’s, University of London’dan Prof. Asma Khalil’in ortak yazarı olduğu sistematik derleme ve meta-analiz, 43 çalışmayı bir araya getirdi ve en çok ağırlığı yüksek kaliteli kardeş çalışmalarına verdi. Otizm, DEHB ya da zihinsel yetersizlikle bir bağlantı bulmadı (City St George’s; STAT). Yazarlar sonuçları trimesterlere ya da ilacın ne sıklıkta alındığına göre analiz edemedi.

Hong Kong: farklı bir nüfus, aynı sonuç

Hong Kong Üniversitesi’nden Shan Luo’nun yürüttüğü ve Temmuz 2026’da JAMA Internal Medicine’de yayımlanan çalışma, 708.020 anne-çocuk çiftinden başlayan sağlık kayıtlarını kullandı. Kardeş eşleştirmeli analizlerde otizm için olasılık oranı 1,00 çıktı; yani risk artışı yoktu (JAMA Internal Medicine; PsyPost). Çalışma reçete kayıtlarına dayandığı için reçetesiz satın alınan ilaçları gözden kaçırmış olabilir.

Bazı çalışmalar neden bir bağlantı buluyor?

En olası yanıt karıştırıcı etkendir; yani her iki durumu da açıklayan üçüncü bir etken. Otizm büyük ölçüde kalıtsaldır. Otistik olan ya da benzer özellikler taşıyan, kronik ağrı, migren ya da enfeksiyon yaşayan ebeveynler ağrı kesiciyi daha sık kullanabilir. Çocuklarının otistik olma olasılığının daha yüksek olması ilaçtan değil, ortak genlerden kaynaklanıyor olabilir.

Asetaminofenin sıklıkla kullanıldığı gebelikteki ateş ve enfeksiyon da kendi başlarına olası etkenler olarak araştırılıyor. Araştırmacılar doz ve zamanlama konusunda daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunda hemfikir; ancak bugüne kadar hiçbir yüksek kaliteli çalışma asetaminofenin otizme yol açtığını göstermedi.

Tylenol-otizm iddiası neden hâlâ gündemde?

Konuyu canlı tutan iki şey var. Birincisi, 13 Temmuz 2026’da ABD İkinci Daire İstinaf Mahkemesi (US Court of Appeals for the Second Circuit), alt mahkemenin dışladığı bilirkişi tanıklarına izin vererek Tylenol’ün üreticisi Kenvue’ya karşı açılmış 500’den fazla davayı yeniden canlandırdı. Hâkimler “asetaminofen kullanımının otizme ya da DEHB’ye yol açıp açmadığına karar vermediklerini” vurguladı (Claims Journal / Reuters). Bir mahkemenin bir davanın sürmesine izin vermesi bilimsel bir bulgu değildir.

İkincisi, Eylül 2026 itibarıyla FDA prospektüsü aslında değişmemişti; hâlâ gebelere kullanmadan önce bir sağlık profesyoneline danışmalarını söylüyor (Medical Daily). Bu arada yanlış bilgi internette geniş çapta yayıldı: Ekim 2026’da sunulan bir çalışma, konuyla ilgili yanıltıcı TikTok videolarının örneklemdeki izlenmelerin yarısından fazlasını aldığını buldu (Contemporary Pediatrics).

Bu mit otistik kişilere ve ailelere nasıl zarar veriyor?

Anneleri suçluyor. Otistik çocukların ebeveynlerine, hiçbir kanıt olmadan, aldıkları yaygın bir ağrı kesicinin çocuklarının otizmine “yol açtığı” söyleniyor; bu da hiç gerekmeyen bir suçluluk duygusu yaratıyor.
Gebeleri riske atabilir. Gebelikte tedavi edilmeyen yüksek ateş ve şiddetli ağrının kendine özgü riskleri vardır; ibuprofen gibi alternatifler ise gebeliğin ileri dönemlerinde genellikle önerilmez. 2026 tarihli bir rapor, açıklamanın ardından ABD acil servislerinde gebe hastalara asetaminofen reçete edilmesinin azaldığını belirtti.
Otizmi bir hasar gibi gösteriyor. Suçlanacak bir hap aramak, otistik kişileri hakları ve ihtiyaçları olan insanlar olarak değil, önlenebilir bir hata olarak görmek demektir.
Dikkati destekten uzaklaştırıyor. Çürütülmüş nedenlere harcanan zaman ve para, değerlendirme, eğitim, yetişkin hizmetleri ve ruh sağlığı hizmetlerine harcanmıyor.

Pek çok otistik kişi, otizmin her zaman var olduğunu ve tanılardaki artışın büyük kısmını, özellikle geç tanı alan kadınlar arasında, daha iyi fark edilmenin açıkladığını vurguluyor. Diğer mitler ve kanıtlar yazılarımıza ve araştırma özetlerimize göz atın.

Sıkça sorulan sorular

Tylenol (parasetamol) otizme yol açar mı?

Mevcut kanıtlar hayır diyor. İsveç ve Hong Kong’dan büyük kardeş karşılaştırmalı çalışmalar ve 43 çalışmayı kapsayan 2026 tarihli bir derleme, aile ve genetik etkenler hesaba katıldığında otizm riskinde artış bulmadı.

Gebelikte asetaminofen kullanmak güvenli mi?

Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği (American College of Obstetricians and Gynecologists) dahil büyük tıp kuruluşları, talimatlara uygun kullanıldığında asetaminofeni gebelikte ağrı ve ateş için uygun bir seçenek olarak tanımlamaya devam ediyor. Gebelikte ilaç kullanımına ilişkin kararlar bir sağlık profesyoneliyle birlikte verilmelidir.

Bir mahkeme Tylenol’ün otizme yol açtığına karar verdi mi?

Hayır. Temmuz 2026’da bir ABD istinaf mahkemesi bilirkişi kanıtlarının ve davaların ilerlemesine izin verdi, ancak hâkimler asetaminofenin otizme yol açıp açmadığına karar vermediklerini açıkça söyledi.

FDA, Tylenol prospektüsünü neden değiştirdi?

FDA, Eylül 2025’te prospektüsü güncellemek için bir süreç başlattı ve aynı zamanda nedensel bir bağlantının kanıtlanmadığını söyledi. Eylül 2026 itibarıyla resmî prospektüs değişmemişti.

Kaynaklar

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve Psikolojik Bakış editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir.

Duyusal ayarlar

Parasetamol otizm yapar mı? Gebelikte kullanım hakkında kanıtlar

Öne çıkanlar

Parasetamol otizm yapar mı iddiası nereden çıktı?