Otistik yazarlar Ekim 2026 boyunca aynı soruya farklı yerlerden yaklaştı: Otistik davranışları kim tanımlıyor ve bu tanımlar kimin işine yarıyor? Bu öz savunucu köşesinde, son haftalarda yayımlanan beş yazıyı kısaca özetliyor, her birinin bugünkü tartışmalara ne kattığını anlatıyoruz. Yazıların tamamını, yazarlarının kendi sitelerinde okumanızı öneriyoruz.
Öne çıkanlar
- Otistik yazar Kade Elphinstone, klinik dilde “katılık” denen davranışların çoğu zaman güvenlik ve netlik arayışı olduğunu savunuyor.
- Felsefeci Agata Mala, otizmi hem “kusur” hem de “süper güç” olarak gören iki anlatının otistik kişilere farklı biçimlerde haksızlık ettiğini yazıyor.
- Yazar Meg Eden Kuyatt, kulak tıkacı gibi düzenlemelerin tek başına engelli ayrımcılığını (ableizm) ortadan kaldırmadığını anlatıyor.
- Otistik savunucu Luce Greenwood, “farklı” görünen davranışlara yönelik çevrim içi linç kültürünü eleştiriyor.
- Eğitmen Ann Memmott, “derin otizm” tartışmasında hizmet eksikliğinin konuşabilen otistik yetişkinlere yüklenmesine itiraz ediyor.
Otistik yazarlar bu ay neyi tartışıyor?
Otistik yazarlar bu ay en çok etiketleri tartıştı. Klinik kitaplarda geçen “katılık”, “esneksizlik” ya da “derin otizm” gibi kavramlar, dışarıdan gözlenen davranışı tarif ediyor; ama o davranışın içeriden nasıl yaşandığını çoğu zaman sormuyor. Aşağıdaki yazarlar tam da bu boşluğu dolduruyor. Bu yaklaşım, nöroçeşitlilik hareketinin temel ilkesiyle örtüşüyor: “Bizsiz bizim hakkımızda hiçbir şey olmaz.”
1. Kade Elphinstone: “Katılık” gerçekten bir eksiklik mi?
Otistik yazar Kade Elphinstone, 27 Ekim 2026’da Thinking Person’s Guide to Autism’te yayımlanan yazısında rutine bağlılık ya da bir konuyu bırakmama gibi davranışların neden yanlış okunduğunu anlatıyor. Ona göre klinik tanımlar otistik kişilerin ne yaptığına bakıyor, neden yaptığına bakmıyor. İnsanlar kendi başlattıkları değişimi daha kolay kabul eder; dışarıdan dayatılan değişime direnç ise çoğu zaman kontrol ve güvenlik ihtiyacından doğar.
Elphinstone, bir konuda ısrar etmenin karşı görüşü düşünememek değil, monotropizm ile açıklanabileceğini öne sürüyor. Monotropizm, dikkatin az sayıda ilgi alanında derin ve yoğun biçimde toplanması ve bu dikkatin başka bir yere kayması için zamana ihtiyaç duyulması anlamına gelen, otistik araştırmacıların geliştirdiği bir kuram. Yazar bu durumu tek bir cümleyle özetliyor: “Hang on. I haven’t finished understanding this one yet.” (“Bir dakika. Bunu anlamayı henüz bitirmedim.”) Yazar ayrıca otistik kişilerin tutarsız kuralları ve güç hiyerarşilerini görmezden gelmeyi reddetmesinin de dışarıdan “katılık” gibi görünebileceğini söylüyor. Yazının tamamı (İngilizce)
2. Agata Mala: Ne patoloji ne süper güç
Agata Mala, 8 Ekim 2026’da Amerikan Felsefe Derneği’nin (APA) blogunda yayımlanan yazısında 2023’teki otizm tanısından sonra karşılaştığı iki tepkiyi ele alıyor. Birincisi otizmi bir kusur olarak gören patoloji anlatısı, ikincisi ise otizmi yararlı yeteneklerden ibaret sayan süper güç anlatısı.
Mala, felsefedeki epistemik adaletsizlik kavramından yararlanıyor. Epistemik adaletsizlik, bir kişinin bilgi veren ya da kendi deneyimini anlatan biri olarak hak ettiğinden daha az (ya da daha çok) ciddiye alınmasıdır. Mala’ya göre patoloji anlatısı otistik kişilerin söylediklerine güveni azaltırken, süper güç anlatısı aşırı bir güven yaratarak destek ihtiyaçlarını görünmez kılabiliyor ve kişiyi “özel bir yetenek” sergilemeye zorlayabiliyor. İki anlatı aynı anda da işleyebiliyor. Yazının tamamı (İngilizce)
3. Meg Eden Kuyatt: Herkesi memnun etmeye çalışan yazar bir şey söyleyemez
Otistik yazar Meg Eden Kuyatt, 10 Ekim 2026 tarihli yazısında hayalet romanı The Girl in the Walls‘ın nöroaykırı okurlarla çok güçlü bağ kurduğunu, bazı nörotipik okurlarınsa hikâyeyi takip etmekte zorlandığını anlatıyor. Kuyatt, kulak tıkacı gibi düzenlemelerin önemli ama yetersiz olduğunu, asıl sorunun nöroaykırı kişilerden sürekli uyum beklenmesi ve sınırlarının çiğnenmesi olduğunu yazıyor. Otistik tükenmişliği konu alan Perfect Enough kitabını da bu yüzden yazdığını belirtiyor. Otistik tükenmişlik, uzun süreli maskeleme ve aşırı yüklenmenin ardından gelen derin yorgunluk ve beceri kaybı dönemidir. Yazının tamamı (İngilizce)
4. Luce Greenwood: Viral videolar ve “farklı” davranışa tahammülsüzlük
Otistik savunucu Luce Greenwood, 3 Ekim 2026’da yayımlanan yazısında, bir eğlence parkında bir karakter oyuncusuna sık sık hediye götüren bir kadın hakkındaki viral videolara gelen tepkileri inceliyor. Greenwood, kadının otistik olup olmadığının bilinmediğini açıkça belirtiyor; ilgilendiği şey, toplumun yaşına “uygun” görülmeyen davranışlara gösterdiği sert tepki.
Yazar, engelli kişilerin de verdikleri zarardan sorumlu tutulması gerektiğini kabul ediyor. Ancak çevrim içi linçlerin kırılgan insanlara ciddi zarar verebileceğini ve engelli olmayan kişilerin farklı davranışlarla saygılı biçimde ilişki kurmayı öğrenmesi gerektiğini savunuyor. Yazının tamamı (İngilizce)
5. Ann Memmott: Hizmet eksikliğinin faturası otistik yetişkinlere kesilmemeli
Otizm eğitmeni ve otistik bir oğlun ebeveyni Ann Memmott, 15 Ekim 2026 tarihli yazısında otistik yetişkin topluluğu adına konuşuyor. Bazı “derin otizm” (profound autism) kampanyacılarının, konuşabilen ya da yazabilen otistik yetişkinlerin yüksek destek ihtiyacı olan çocuklara yönelik hizmetlere karşı olduğu iddiasına itiraz ediyor. Memmott’a göre bu yetişkinler çoğu zaman hiçbir hizmet almıyor; çocuklara yönelik hizmetleri finanse etmeme kararı ise hükümetlerin ve yetkililerin tercihi. Yazının tamamı (İngilizce)
Bu yazılar otistik öz savunuculuk için neden önemli?
Otistik öz savunuculuk, otistik kişilerin kendi deneyimleri, ihtiyaçları ve hakları hakkında kendi adlarına konuşmasıdır. Bu beş yazı, öz savunuculuğun yalnızca “farkındalık” değil, bilgi üretimi olduğunu gösteriyor: Elphinstone ve Mala, araştırmanın otistik kişilerin kendi anlatımlarını içermesi gerektiğini açıkça söylüyor.
Yazılar Türkiye’deki tartışmalarla da bağlantılı. Destek ihtiyacı yüksek otistik kişiler ile konuşabilen otistik yetişkinlerin birbirine rakip gibi gösterilmesi, kaynak yetersizliğini gizleyebilir. Bu konuyu farkındalıktan hak temelli mücadeleye uzanan otizm aktivizmi yazımızda ve eğitim sisteminde otistik bireylerin hakları yazımızda da ele almıştık. Elphinstone’un “katılık” eleştirisi ise çifte empati sorunu yaklaşımıyla aynı noktaya varıyor: İletişimdeki zorluk tek taraflı değildir.
Türkçe konuşan otistik sesler nerede?
Bu hafta Türkçe yayımlanmış ve doğrulayabildiğimiz yeni bir birinci ağızdan otistik yazıya ulaşamadık. Bu, Türkçe konuşan otistik kişilerin söyleyecek bir şeyi olmadığı anlamına gelmiyor; görünür platformların azlığını gösteriyor. Psikolojik Bakış olarak bu boşluğu birlikte doldurmak istiyoruz.
Otistik ya da nöroaykırı mısınız? Birinci ağızdan yazıları yayımlıyoruz; bize yazın.
Sıkça sorulan sorular
Otistik “katılık” ne demek?
Klinik dilde rutinlere bağlılık, değişime direnç ya da bir düşünceden kolay vazgeçmeme gibi davranışlara verilen addır. Otistik yazarlar bu davranışların çoğu zaman güvenlik, öngörülebilirlik ve derin dikkat ihtiyacından kaynaklandığını vurguluyor.
Monotropizm nedir?
Monotropizm, dikkatin aynı anda az sayıda konuya yoğun biçimde yöneldiğini öne süren ve otistik araştırmacılar tarafından geliştirilen bir kuramdır. Bu kurama göre dikkatin başka bir konuya geçmesi zaman ve enerji gerektirir.
Otizm bir “süper güç” mü?
Otistik yazarların önemli bir kısmı bu kalıbı reddediyor. Agata Mala’nın yazısında anlattığı gibi, “süper güç” anlatısı destek ihtiyaçlarını görünmez kılabilir ve kişiden olağanüstü bir yetenek beklenmesine yol açabilir.
Kaynaklar
- Kade Elphinstone, “But Is It a Deficit? Autistic ‘Inflexibility’ and Black-and-White Thinking”, Thinking Person’s Guide to Autism, 27 Ekim 2026
- Agata Mala, “Beyond Pathology and Superpower: Neurodivergence and the Multiplicity of Epistemic Injustice”, Blog of the APA, 8 Ekim 2026
- Meg Eden Kuyatt, “The Horror: An Autistic Writer’s Ghostly Take on Systemic Ableism”, Thinking Person’s Guide to Autism, 10 Ekim 2026
- Luce Greenwood, “How Should We Be Talking About The Peter Pan Girl?”, Thinking Person’s Guide to Autism, 3 Ekim 2026
- Ann Memmott, “The Extraordinary Misinformation of Some ‘Profound Autism’ Campaigners”, Thinking Person’s Guide to Autism, 15 Ekim 2026
Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve Psikolojik Bakış editör ekibi tarafından gözden geçirilmiştir.
